Matematîk bi Zimanê Dayikê
Zarok matematîkê pêşî li malê, bi zimanê xwe ava dike. Ev rêze lê dinêre ka ev çawa diqewime, lêkolîn çi dibêje — û em çi dikarin bikin.
Her gotar li ser lêkolînên çapkirî ava dibe. Hin beş li ser korpuseke Kurmancî ya 2,1 mîlyon peyvî hatine pîvandin.
4 gotar
Zimanê yekem ê matematîkê
Zarok matematîkê pêşî li malê, bi zimanê xwe ava dike. Lê zimanê dayikê bi xwe ne sêrbazî ye — girîng e ku em wê çawa bi kar bînin.
02Yanzdeh, donzdeh… Kurmancî hejmaran çawa dibêje?
Di Kurmancî de rêza hejmaran li 20î diguhere. Ev cudahiyeke biçûk xuya dike — lê di zimanên din de tê dîtin ku cudahiyên wiha bandorê li fêrbûna zarokan dikin.
03Du sêv, sê heb: rêzimana jimartinê
«Du sêv» û «iki elma» ji derve wek hev xuya dikin. Lê di binî de rêziman cuda dixebite — û di zimanên din de tê dîtin ku ev cudahî bandorê li fêrbûna hejmaran dike.
04Matematîka jiyana rojane
Tê gotin ku jiyana me tijî matematîk e. Me li korpuseke bi 936 hezar peyvan nêrî — û encam ne ew bû ku me hêvî dikir.
5 gotar
Ne pol, lê ast: şopên fêrbûnê
Du zarokên di heman polê de dikarin li du cihên pir cuda bin. Şopên fêrbûnê nîşan didin ka zarok li kû ye — û gava pêştir çi ye.
06Tavilzanîn: dîtin berî jimartinê
Gava tu zarekî davêjî, tu xalan najmêrî — tu dibînî ku pênc e. Ev ne jimartineke bilez e; ev tiştekî din e, û ew bingeha hesta hejmarê ye.
07Nirxane: çima 10 hevalê zarok e
Zarok 34ê rast dinivîse. Lê gava tu dipirsî «ev 3 çi ye?», ew dibêje «sê». Nirxane li vir dest pê dike — û di Kurmancî de gavek zêde dixwaze.
08Çêkirina dehê û stratejiyên din
Zarok 8+5 bi tiliyan, ji yekê dest pê dike û dijmêre. Bersiv rast tê. Lê rêyeke din heye — û lêkolînek bi 22 hezar zarokan nîşan dide ku gelek zarok qet nagihîjinê.
09Jimartina bi tiliyan: xirab e?
«Destên xwe deyne, di hişê xwe de bijmêre.» Ev gotin li gelek polan tê bihîstin. Lêkolîn çi dibêje? Bersiv ne ew e ku mirov hêvî dike — û pirs bi xwe şaş e.
4 gotar
Diskalkulî çi ye, çi nîne
Di her polekê de bi îhtîmaleke mezin zarokek heye ku matematîk jê re ne wek yên din e. Ew ne tembel e, ne kêmzîrek e. Lê navê wê zehmetiyê kêm caran tê gotin.
11Tirsa matematîkê
«Ez jî di matematîkê de qet ne baş bûm.» Ev hevok bi kenekî tê gotin. Lê ew ne bêzarar e — û lêkolîn dizane ka kengî zirarê dide.
12Zarokê kurdîaxêv di polê tirkî de
Mamoste bernameyê naguherîne, zimanê polê jî na. Lê tiştek di destê wî de dimîne, û ew tişt biçûk nîne: gotûbêja polê. Ev gotar li ser wê ye — ya ku sibê tê kirin.
13Ziman an matematîk?
Zarok ji ceribandinê kêm derdikeve. Ma ew matematîkê nizane, an ew zimanê ceribandinê nizane? Ev pirs hem hêsan xuya dike, hem jî ya herî zehmet e — û du şaşiyên cuda li bendê ne.
2 gotar
Têgehên matematîkê bi kurdî çawa çêdibin
Mamoste dixwaze «açı» bi Kurmancî bibêje. Du ferhengan vedike, du peyvên cuda dibîne. Niha çi bike? Pirs ne pirseke peyvê ye — ew pirseke pergalê ye.
15Pirtûk bi tirkî ye — em çi bikin?
Pirtûk li ser masê ye, bi Tirkî. Mamoste dixwaze bi Kurmancî hîn bike. Sê bersivên hazir hene û her sê jî kêm in. Ev gotar ya çaremîn dinivîse — û dipîve ka pira di navbera du zimanan de çiqas xurt e.
4 gotar
Deh deqe di rojê de
«Divê ez bi zarokê xwe re matematîkê bixebitim, lê dem tune.» Lêkolîn tiştekî din dibêje: ne dem, cure girîng e. Û tiştê ku dê û bav herî kêm dikin, tam ew e ku herî girîng e.
18Lîstikên me yên jimartinê
Li Hekariyê lêkolînek hat kirin: 77 lîstikên kevn ji sê nifşan hatin berhevkirin. Di nav wan de lîstikek heye ku bi çûvekî dipîve û beşer beşer dijmêre. Ew lîstik sê armancên bernameya matematîkê bi hev re dike — û ew ji nifşê nû re nemaye.
19Çîrok û hejmar
«Ew di ser heft çiyayan re meşî.» Di çîrokên me de hejmar pir in. Lê me pîva: ew hejmar bi piranî nayên jimartin — ew mesafe û dem dipîvin. Ev ne kêmasî ye. Lê tiştek jê kêm e, û ew tişt di destê dê û bavan de ye.
20Pirsên ku dê û bav dipirsin
Heşt pirs ku em herî zêde dibihîzin — û bersivên wan, li gorî ya ku lêkolîn dibêje. Hin bersiv kurt in. Hin ji wan «em nizanin» e, û ew jî bersivek e.